Leg zelf vast welke risico’s u met de bank bespreekt

Voor veel ondernemers is een openstaande factuur meer dan een bedrag dat later binnenkomt: zij vertegenwoordigt werkkapitaal dat nodig kan zijn voor voorraad, personeel, innovatie of uitbreiding. Doordat contractuele blokkades op het verpanden van zakelijke vorderingen zijn weggenomen, kunnen financiers debiteurenportefeuilles gemakkelijker als zekerheid betrekken bij een kredietbeslissing. Dat vergroot de bruikbaarheid van facturen als onderpand, vooral voor ondernemingen die veel geld hebben uitstaan bij afnemers maar weinig traditioneel bezit kunnen aanbieden. De ruimere financieringsmogelijkheid verandert echter niet dat krediet een zakelijke afweging blijft, met risico’s die in de eerste plaats bij de ondernemer horen. [Artikel 489, 364]

Een wetswijziging die de kredietbasis verbreedt

De wet maakt afspraken ongeldig waarmee bedrijven voorheen konden verhinderen dat hun wederpartij een vordering overdroeg of als zekerheid gebruikte. Daarmee komt een veelvoorkomende drempel in handelscontracten te vervallen. Voor financiers wordt het eenvoudiger om naar de kwaliteit van openstaande facturen te kijken: wie zijn de debiteuren, hoe voorspelbaar betalen zij en hoe geconcentreerd is de omzet? Voor de onderneming betekent dit dat de administratie rond facturatie, betalingstermijnen, betwistingen en kredietwaardige klanten nog nadrukkelijker onderdeel wordt van het financieringsdossier. Ook moet de schuldenaar schriftelijk worden geïnformeerd wanneer een vordering wordt overgedragen of verpand. [Artikel 489]

De nieuwe ruimte is niet uitsluitend relevant voor een klassieke banklening. Zij kan ook de positie versterken van ondernemingen die factoring, werkkapitaalfinanciering of andere vormen van asset-backed finance overwegen. Toch is een beter verhaal op papier niet automatisch een beter krediet. Een facturenportefeuille heeft alleen waarde als de onderliggende omzet duurzaam is, de afnemers daadwerkelijk betalen en de contracten geen onverwachte aanspraken of verrekeningsmogelijkheden bevatten. Wie financiering aanvraagt, doet er daarom goed aan niet alleen een lijst met openstaande posten aan te leveren, maar ook uit te leggen welke economische werkelijkheid daarachter schuilgaat. [Artikel 489, 364]

De bank hoeft niet elk ondernemersrisico te signaleren

Tegelijkertijd biedt sterker onderpand geen vrijbrief om alle onzekerheden bij de financier neer te leggen. De Hoge Raad heeft bij zakelijke kredietverlening verduidelijkt dat een bank niet standaard hoeft te waarschuwen voor elk toekomstig risico dat bij ondernemen hoort. Een ondernemer hoort in beginsel zelf zicht te hebben op ontwikkelingen die zijn markt, vergunningen, productie, klantenbestand of verdienmodel kunnen raken. Dat uitgangspunt is vooral van belang wanneer een kredietbesluit rust op ambitieuze groeiverwachtingen of op de veronderstelling dat regelgeving, vraag of marges stabiel zullen blijven. [Artikel 362]

“een bank hoeft een zakelijke klant niet zonder meer te waarschuwen voor ieder denkbaar ondernemersrisico”

— Kerckhoffs Advocaten, over de uitspraak van de Hoge Raad, kerckhoffsadvocaten.nl

Dat betekent niet dat de bank altijd achterover mag leunen. Als er goede reden is om te denken dat de ondernemer een wezenlijke toekomstige ontwikkeling niet kent of niet goed doorgrondt, kan de bank moeten nagaan of dat risico werkelijk wordt begrepen. Pas wanneer uit zo’n verificatie blijkt dat kennis ontbreekt, kan een informatieplicht in beeld komen. De omstandigheden zijn dus bepalend: ervaring van de ondernemer, bijstand door adviseurs, de openbaarheid van relevante informatie en de aard van het risico wegen mee. Juist daarom is een kredietgesprek geen standaardformulier, maar een moment waarop beide partijen scherp moeten krijgen welke aannames dragend zijn. [Artikel 362]

Maak van aannames een bespreeklijst

Voor de ondernemer ligt hier een praktische opdracht. Maak vóór het gesprek met de bank of andere financier een korte risicolijst en neem die mee in het kredietdossier. Denk aan afhankelijkheid van een beperkte groep afnemers, een contract dat binnenkort afloopt, een vergunning die nog niet definitief is, een verwachte wijziging in sectorregels, druk op betaaltermijnen of een investering die alleen rendeert bij een bepaalde afzet. Beschrijf per onderwerp wat de aanname is, waarop die berust, wat er gebeurt als zij niet uitkomt en welke maatregel de onderneming dan kan nemen. Zo wordt duidelijk welke risico’s bewust zijn aanvaard en welke punten nog om nadere toelichting vragen. [Artikel 362, 489]

Wie risico’s opschrijft, maakt van een kredietaanvraag ook een toets van het eigen plan.

Vraag vervolgens niet alleen naar de rente en de looptijd, maar ook naar de voorwaarden die het krediet in de praktijk sturen. Welke vorderingen tellen mee als zekerheid? Wanneer mag de financier de beschikbaarheid van een krediet beperken? Welke informatie moet periodiek worden verstrekt? Wat gebeurt er als een grote klant later betaalt, een factuur wordt betwist of de omzet achterblijft? En welke aanvullende zekerheden, convenanten of persoonlijke verplichtingen worden gevraagd? Schriftelijke vastlegging van de antwoorden voorkomt niet ieder geschil, maar beperkt wel de ruimte voor verschillende herinneringen aan wat bij het aangaan van de financiering is besproken. [Artikel 362, 489]

Meer keuze, maar ook meer vergelijking

De noodzaak om voorwaarden scherp te vergelijken neemt toe nu banken niet de enige route naar bedrijfsfinanciering zijn. Private-creditaanbieders richten zich volgens juridische marktwaarnemers steeds vaker op middelgrote Nederlandse ondernemingen. Zij kunnen snelheid en maatwerk bieden, maar hun documenten, zekerhedenstructuur en handelingsruimte bij tegenvallers kunnen wezenlijk verschillen van bancaire financiering. De beste keuze hangt daarom niet uitsluitend af van de vraag hoeveel geld beschikbaar komt, maar ook van de vraag hoeveel speelruimte de onderneming behoudt wanneer het plan moet worden bijgesteld. [Artikel 365]

Banken blijven desondanks een centrale financieringsbron voor het bedrijfsleven in Europa. Dat maakt het gesprek met de huisbank nog steeds strategisch, zeker voor ondernemingen die niet rechtstreeks terechtkunnen op de kapitaalmarkt. De discussie over regels voor banken laat zien dat kredietverlening voortdurend balanceert tussen ruimte voor investeringen en prudent beheer van risico’s. Voor ondernemers is dat een reden om niet te wachten tot een financier naar risico’s vraagt. Een goed onderbouwde toelichting op kasstromen, debiteuren en scenario’s helpt een bank om de aanvraag te beoordelen en maakt zichtbaar dat de onderneming haar eigen verantwoordelijkheid neemt. [Artikel 307]

Daartegenover staat dat een kleiner deel van de Europese bedrijfsfinanciering via de kapitaalmarkt loopt. Voor veel ondernemingen blijft de keuze dus in hoofdzaak bestaan uit bancaire financiering, financiering op basis van activa zoals facturen, of alternatieve kredietverstrekkers. De wetswijziging rond verpandbare vorderingen kan die keuze verbreden, omdat een onderneming haar debiteurenportefeuille beter kan benutten. Maar hoe sterker een financiering leunt op facturen, hoe belangrijker de kwaliteit van debiteurenbeheer wordt. Een achterstallige of geconcentreerde portefeuille kan immers direct doorwerken in de ruimte die beschikbaar blijft. [Artikel 307, 489]

Vooruitblik: onderpand is een middel, geen antwoord

De belangrijkste verschuiving is dat facturen gemakkelijker kunnen worden omgezet in financieringsruimte. Dat kan ondernemers helpen om investeringen en groei te financieren zonder uitsluitend te leunen op vastgoed, machines of privévermogen. Tegelijk verplaatst de aandacht zich naar de kwaliteit van handelsrelaties en naar de afspraken die onder de facturen liggen. Ondernemingen die hun contracten, debiteurenadministratie en informatievoorziening op orde hebben, staan daardoor sterker in een financieringsgesprek. [Artikel 489, 364]

De uitspraak van de Hoge Raad geeft daarbij een heldere praktische les. Een bank hoeft niet ieder ondernemersrisico vooraf te benoemen, maar kan onder omstandigheden wel moeten controleren of de klant een relevant risico begrijpt. Wacht als ondernemer niet af waar die grens ligt. Leg de kernveronderstellingen van het plan, de besproken onzekerheden en de gemaakte afspraken zelf schriftelijk vast. Daarmee wordt krediet geen gesprek over alleen zekerheid, maar over de vraag of ondernemer en financier hetzelfde beeld hebben van wat er nodig is om de onderneming ook bij tegenwind gezond te houden. [Artikel 362, 489]